Қазақтың сөз өнері – ұлттың жаны, рухтың тіні. Сол асыл өнерді тұғырынан түсірмей, дәуірлердің дауылынан аман алып өтіп келе жатқан санаулы тұлғалардың бірі – Әсия Әйіпқызы Беркенова. Биыл айтыс әлемінің абыз анасы, Халық ақыны, ұстаз, руханият жанашыры Әсия Беркенова 75 жасқа толып отыр.
Туған жерден түлеген талант
1950 жылы 22 сәуірде Қостанай облысы, Әулиекөл ауданының Сұлукөл ауылында дүниеге келген Әсия Әйіпқызының балалық шағы табиғаттың әсемдігі мен ел рухының тереңдігінде өтті. Сол туған жердің топырағы мен ел ішіндегі шешендік дәстүр жас қыздың жүрегіне өлеңнің ұрығын ерте сепкендей.
Жоғары білім алып, ұстаздық жолын таңдаған ол педагогика саласында ерекше із қалдырды. Қазақстанның халық ағарту ісінің үздігі атануы – соның айғағы.
Айтыс әлеміне жол ашқан жылдар
Өткен ғасырдың 80-жылдарынан бастап Әсия Беркенова есімі айтыс сахнасында жарқырай көрінді. 1982–1983 жылдары Қостанай облыстық айтыстарында оза шауып, 1984 жылы Алматыда өткен Кенен Әзірбаевтың 100 жылдығына арналған республикалық айтыста бірінші орынды иеленуі – ақындық жолдағы алғашқы үлкен жеңіс болды.
Одан кейінгі жылдары ол талай тарихи мерейтойларда, ұлт рухын дәріптеген додаларда дара шықты. Абылай ханның 280 жылдығы, Мұхиттың 150 жылдығы, Қажымұқанның 120 жылдығы, Жәнібек батырдың 300 жылдығы сияқты ұлы тойларда Әсияның жыры биік рухтың үніне айналды.
«Жарасым» атты қыз-жігіттер айтысында Сара атындағы жүлдені иеленіп, нәзік те өткір сөздің, ақиқат пен адамгершіліктің айтыскеріне айналды.
Халық сүйіспеншілігі – басты марапат
Әсия Беркенова – Моңғолия, Қытай, Өзбекстан, Қарақалпақстан, Ресей және Қазақстан ақындары қатысқан халықаралық айтыстың жүлдегері. Қостанай өңірінде Омар Шипиннен кейін «Халық ақыны» атағын алған санаулы тұлғалардың бірі.
Ақынның есімі бүгінде тек Қазақстанда емес, алыс-жақын елдердегі қазақ қауымына да таныс. Оның жырлары мен айтыстағы бейнесі – ел рухының айнасы, ардың үні.
Руханияттың ұстыны – ұстаздық
Бүгінгі күні Әсия Әйіпқызы Ахмет Байтұрсынов атындағы Қостанай мемлекеттік университетіндегі «Өнер» студиясына жетекшілік етіп, жастарды ұлттық өнерге баулып келеді. Сонымен қатар Ыбырай Алтынсарин атындағы дарынды балаларға арналған мектепте «Жас ақын» сыныбын ашып, талай жас талаптың өнер жолындағы алғашқы қадамын қолдап келеді.
Ол үшін ұстаздық – жай кәсіп емес, рухқа қызмет ету.
Ақынның азаматтық үнi
2019 жылы Қостанай қаласындағы қазақ мектебіне қатысты дау туындаған шақта, Әсия Беркенова үнсіз қалған жоқ. «Жаның ашыса, жаныма кел!» – деп, елді сабырға, ақиқатты бірге іздеуге шақырды.
Бұл сөздерінде ақынның ұлт тағдырына деген шынайы жанашырлығы, азаматтық биіктігі, рухани тазалығы айқын сезілді.
«Ешкімге болысып, билікке бас ұрайын деп жатқаным жоқ. Дегенмен де әркім өзінің көргісі келетінін көреді, іздегенін табады» – деген оның сөзі сол кездегі қоғамдық ахуалға әділ баға болды.
Айтыстың анасы, ел рухының жыршысы
75 жылдық мерейтой – тек өмірдің белесі ғана емес, рухани мұраның биік шыңы. Әсия Беркенова – айтыстың тарихындағы әйел ақындардың ішінде айрықша із қалдырған тұлға. Оның сөзі – елдің айнасы, жүрегінің сыры.
Ол ешқашан «тіке айтқаным үшін өкінген емеспін» дейді. Расында да, Әсияның өмір жолы – шындық пен адалдықтың, ұлтқа қызмет етудің символы.
Қостанай жерінің қасиетті топырағынан түлеп ұшқан бұл ақын – тек айтыс өнерінің емес, тұтас қазақ руханиятының алтын көпірі.
Қазақ руханиятының абыз анасы Әсия Әйіпқызына – ұзақ ғұмыр, мықты денсаулық, шығармашылық шабыт тілейміз!
Оның жыры мен өнегесі – ұлт санасында мәңгі жаңғырып тұра бермек.
