«Рухани қазына» бағдарламасы бойынша көне дәстүрлерді жаңғырту мақсатында Қостанай облысында алғашқы рет «Қымызмұрындық» фестивалі ұйымдастырылды.
23 мусым күні Қостанай ауданының Заречный ауылында аталған фестивалге қатысу үшін барлық қымыз өндірушілер облысымыщдың түкпір түкпірінен келіп атсалысты, сондай ақ қол өнер шеберлері де, сіретшілер де өз өнерлерін халыққа тарту етті.  
В рамках подпрограммы «Рухани қазына» с целью возрождения древних традиций впервые в Костанайской области организован фестиваль «Қымызмұрындық».
23 июня для участия в фестивале в село Заречное Костанайского района съехалось производителей кумыса – практически со всех уголков области, также мастера прикладного искусства, художники.
Қымызмұрындық – ол өте ерте заманнан келе жатқан ата-дәстүріміздің бірі, яғни, бие құлындағаннан кейін қымызын бірінші келген қонақтарға және көрші – көлемге ауыз тигізу міндеті болып табылған.

Корни Қымызмұрындық уходят на несколько тысяч лет в прошлое, именно тогда у кочевых народов появилась хорошая традиция – делиться и угощать первыми надоями гостей и соседей.
     Әр шебердің өз құпиясы болады:  ол қандай ыдыста болады, қанша уақыт тұрады немесе қандай қымыз түрін жасайды... Мереке қонақтары ең тәтті қандай қымыз екндігін мойындаған, ең тәтті қымыз ол – бал қымыз, оның ішіне ет немесе қазы салатын болған.  Көзкөргендер ең бірінші жас биеден сауылған тай қымыздан уыз қымыз беретінін айтқан.
     «Халық таңдауы» байқауына 19 қымыз өндірушілер қатысқан. Ең үздік қымызды халықтың таңдау даусымен анықтаған. Дәм айырушылар сусынның дәмін татып, ұнаған қымыздар нөмерін арнайы жәшік жіберіп отырды. Ауылшаруашылық қожалығының басшысы Естаев Ибраш өзін қымызды бағалайтын жандардың біріне жатқызады, сондықтанда бұл фестивалді жіберіп алмауға тырысып, катысты. «Мен сіздерге айтайын, барлығы бір рецептпен жасаған күйде де бұл қымыздардың дәмдері әр түрлі болады. Неге десеніз, олардың жеген шөптері әр түрлі немесе жайлаулары бөлек болғанымен солай өзгеше болатынын  білеміз. Мен бәрінің дәмін татып көрдім, барлығы жақсы , тәтті, бірақ  Торғайдың қымызын ішіп көрген адамдар болса, олар біледі қымыздың қандай болу керектігін», - деп өз ойын білдірді. 
     У каждого мастера свои секреты: как и в какой посуде мешать, сколько выстаивать, какой именно кумыс делать… Гости праздника практически единодушно признали, что самый вкусный – бал кумыс, в который добавляют вяленое мясо или казы. Однако нашлись почитатели и тай кумыса, который дает молодая кобыла, и уыз кумыса – первоначального.

     В конкурсе «Выбор народа» участвовали 19 производителей кумыса. Выбирали лучший кумыс с помощью народного голосования. Попробовав напиток, дегустаторы отправляли номер понравившегося кумыса в специальную урну. Глава крестьянского хозяйства Ибраш Естаев считает себя ценителем кумыса, поэтому пропускать первый такой фестиваль не стал. «Я вам такую вещь скажу, даже если все будут готовить по одному и тому же рецепту, кумыс все равно будет разный. Зависит от сена, от пастбищ, от территории. Вот я пробовал, классно приготовили, люди старались, слов нет, но тот, кто пил кумыс тургайский, тот всегда знает тургайский кумыс – лучший», – поделился мужчина.
Ұлыбританиядан келген қонағымыз Мартин Бриедес алғаш рет қымыздың дәмін татып көрді. «Мен дәмін татып көрдім, ол дүкенде сатылатын «тан» көжесіне ұқсайды екен, бірақ, шамалы өзгешелеу. Қышқыл, бірақ айранға мүлде ұқсамайды екен, ішуге болады», - деген болатын.
     Дауыс берушілердің арасында арнайы осы мерекеге қымыз дәмін тату үшін Ресейден келген қонақтарда болды.  Челябі қазақ ұлттық орталығынан келген өкіл Даулетова Юлит, қымызды отбасымен сүйсініп ішетіндіктерін айтып өтті. Бұл сусынды олар Челябі облыстының шаруа қожалығымен айналысатын орындардан ғана сатып алатынын айтты. Сондай ақ, қонақтарымыз тек қана сусынның дәмін ғана татып көрмей, оның қалай жасалу жолдарында көзбен көріп кетті.
      А вот гость из Великобритании Мартин Бриедес впервые попробовал кумыс. «Попробовал. Он, как тан, но немножко по-другому. Кислый, но не, как кефир, но можно пить», – говорит он.

     Среди голосующих были и россияне, которые специально приехали посмотреть на праздник и попробовать домашний кумыс. Представительница Челябинского казахского национального центра Юлит Даулетова рассказала, что в ее семье любят этот напиток. Вот только купить его можно лишь в магазине – несколько фермерских хозяйств Челябинской области занимаются производством. Домашний же в мегаполисе не достать. А тут она смогла не только попробовать кумыс, но и увидеть процедуру его изготовления, начиная с дойки кобылы.
Қостанайлықтар тек қана қымыздың дәмін татып көрмей, сонымен қатар, оның дайындауы сәтіне де қатысты. Барлық қымызды дайындау үлгісін, үйренушілерге Жданов ауылының тұрғыны Абдібеков Құрманғазы шеберлік сабағын өткізді. Қымызды дайындау үшін, бірінші биені қалай сауатынын көрсетті. Әрі қарай, қалай сауған сусынды кайда, қалай қымызды арнайы көне ыдысы «күбіге» құйып, оны ысу керектігін үйретті.  Ол кісінің айтуы бойынша қымыздың дәмі өте керемет болуы үшін күбідегі қымызды қайта-қайта ысу маңызды екенін дәлірек атап өтті. Байқаудың қортындысы бойынша 1 орынды  Жангелдіден келген қатысушы Малик Бекет иеленді. ІІ орынды – Ерлан Айсағалиев Мендықара ауданы, ІІІ орынды Қостанай ауданынан– Әбдібеков Құрманғазы иеленді.

      Костанайцы могли не только продегустировать кумыс, но и принять участие в его приготовлении. Мастер-класс провел для всех желающих изготовитель кумыса из Ждановки Курмангазы Абдибеков. Первым делом, мужчина предложил всем желающим подоить кобылу. Добытое таким образом добровольцами молоко залили вместе с закваской в деревянную специальную посуду «күбі». Чтобы добиться идеального вкуса, по его словам, нужно постоянно перемешивать будущий кумыс. По итогам конкурса І место занял Малик Бекет (Джангельдинский район), ІІ место – Ерлан Айсагалиев (Мендыгаринский район), ІІІ место – Курмангазы Абдибеков (Костанайский район).
Қостанай ауданының әкімі Қайрат Ахметов: егер бұл мереке облыс тұрғындарының көңілінен шығып жатса, оны келешекте дәстүрлі мерекеге айналдыратынын айтып өтті.  Сондай ақ бұл мерекеде, тек қана қымыздың дәмін татып қоймай, ол сусын туралы көптеген ақпараттар алуға және де ағаш бұйымдарынан қолөнер шеберліктерін халық көріп көптеген суретшілерлің еңбектерін қызыға қарады. Сонымен қатар, суретшілер тірі бейнелерді де суреттеді. Бұл іс шара Қостанай жұртшылығына өте ұнады деп айта аламыз. 

Аким Костанайского района Кайрат Ахметов отметил: если жителям области праздник понравится, то его сделают традиционным. Тем более, что здесь можно было не только кумыс попробовать, но и посмотреть на работу гончара, мастера по дереву, полюбоваться на картины, где запечатлены уголки природы Костанайской области, сюжеты из истории казахского народа. А новую историю художники творили тут же, выйдя на пленэр.